Zawał serca

Serce to pompa rozprowadzająca krew po całym organizmie. Ponieważ pracuje non-stop potrzebuje dużo tlenu i substancji odżywczych, które dostarczane są do niego wraz z krwią przez tętnice wieńcowe. Jeżeli przepływ krwi przez jedną z tych tętnic jest zmiejszony lub całkowicie zablokowany to dochodzi do martwicy czyli zawału serca.
Najczęściej zawał serca spowodowany jest zmianami miażdżycowymi tętnic wieńcowych. W ścianach naczyń wieńcowych odkładają się złogi tłuszczów, dochodzi do powstania blaszki miażdżycowej, która zwęża światło tętnicy. Blaszka miażdżycowa może ulec uszkodzeniu, pęknąć. Uruchamiają się procesy wykrzepiania krwi na jej powierzchni, co powoduje zamknięcie naczynia, a w rezultacie zawał serca. U około 10% chorych z zawałem serca nie ma zmian miażdżycowych w tętnicach wieńcowych, u nich przyczynami zawału mogą być: skurcz tętnicy wieńcowej, zapalenie tętnic wieńcowych, zmiany zatorowo-zakrzepowe w tętnicach wieńcowych, wady wrodzone naczyń wieńcowych, zatrucie czadem, przyjmowanie kokainy.
Rocznie ok 150 000 chorych jest przyjmowanych do szpitala z powodu zawału serca. Czynniki zwiększające ryzyko zawału serca to:

  • płeć męska
  • wiek
  • palenie papierosów
  • nadcisnienie tętnicze
  • podwyższony poziom cholesterolu
  • cukrzyca
  • otyłość.

Zawał serca objawia się przede wszystkim bardzo silnym bólem o charakterze gniotącym, piekącym, ściskającym. Ból zlokalizowany jest za mostkiem lub po lewej stronie klatki piersiowej, często promieniuje (rozchodzi się) do lewego barku, ramienia, stawu łokciowego, do szyi, gardła, żuchwy lub okolicy międzyłopatkowej. Ważnym kryterium, sugerującym zawałowe pochodzenie bólu, jest czas jego trwania – ból zawałowy trwa przeważnie dłużej niż 20 minut. Ból narasta, na jego
natężenie nie ma wpływu oddech czy pozycja ciała, nie ustępuje po zaprzestaniu wysiłku lub zażyciu nitrogliceryny.  Towarzyszy mu duszność, kaszel, osłabienie, zawroty głowy, silny lęk, bladość
powłok skórnych, zimny pot, nudności, wymioty, a niekiedy nawet utrata przytomności. Zdarza się, że zamiast bólu w klatce piersiowej pacjent odczuwa duszność, uczucie ciężaru na klatce piersiowej, zmęczenie. Zawał serca może również przyjąć postać całkowicie bezbólową, zwłaszcza u osób starszych, z współistniejącą  cukrzycą. Wystąpienie zawału często jest sprowokowane dużym wysiłkiem fizycznym (ciężka praca fizyczna, wchodzenie po schodach itp.) lub sytuacją
stresową. Zawał serca występuje najczęściej między 6.00 rano a 12.00 w południe.
W przypadku wystąpienia typowych dolegliwości należy przyjąć  nitroglicerynę pod język, jeśli wcześniej została przepisana przez lekarza. Utrzymywanie się dolegliwości dłużej niż 5  minut, powinno skłonić do natychmiastowego wezwania karetki pogotowia ratunkowego. Podczas oczekiwania na przyjazd karetki można zażyć  150 – 300 mg aspiryny i należy pozostać w spoczynku. Bardzo ważne jest jak najszybsze wezwanie pomocy ponieważ martwica niedotlenionego mięśnia
sercowego zaczyna się już po 15 – 30 minutach od ustania przepływu krwi w zamkniętym naczyniu. Czas od początku bólu do momentu udrożnienia zamkniętego naczynia ma bezpośredni wpływ na wielkość strefy martwicy.
Po przybyciu karetki  zbierany jest krótki wywiad, wykonywane badanie przedmiotowe oraz zapis ekg. Jeżeli nie ma wątpliwości co do wystąpienia zawału, pacjent powinien zostać przekazany  do pracowni hemodynamiki. W przypadku, gdy obraz kliniczny nie jest jednoznaczny, do postawienia ostatecznego rozpoznania  potrzebne jest oznaczenie we krwi pacjenta obecności enzymów martwicy mięśnia sercowego. Pacjentowi podawane są leki obniżające krzepliwość krwi, leki obniżające ciśnienie krwi, leki przeciwbólowe, leki uspokajające.
W pracowni hemodynamiki  wykonuje się koronarografię.  Jest to zabieg diagnostyczny umożliwiający przy pomocy promieni rentgenowskich ocenę przebiegu tętnic wieńcowych, a także lokalizację miejsc zwężenia lub całkowitego zamknięcia naczyń. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym. Najczęściej w pachwinie lub w okolicy nadgarstka lekarz nakłuwa tętnicę i  wprowadza do niej koszulkę naczyniową, która przypomina duży wenflon. Następnie poprzez koszulkę lekarz wprowadza do tętnicy cewnik – długą, cienką rurkę doprowadzaną do okolicy serca,  przez którą podawany jest kontrast. W tym momencie na monitorze obserwujemy obraz tętnic wieńcowych. W trakcie podawania kontrastu pacjent może odczuwać ciepło, ale badanie jest bezbolesne, pacjent jest przytomny, może na bieżąco zgłaszać ewentualne dolegliwości. Sama koronarografia trwa około 20 – 30 minut, lecz razem z czynnościami przygotowawczymi wydłuża się do około godziny.
Po zdiagnozowaniu stanu tętnic wieńcowych zostaje wybrana najlepsza dla pacjenta forma leczenia. Najczęściej jest to przezskórna angioplastyka wieńcowa (PCI), w trakcie której lekarz udrażnia lub poszerza miejsce zwężenia tętnicy wieńcowej umożliwiając swobodny przepływ krwi do
mięśnia sercowego. Zabieg z perspektywy pacjenta, przebiega podobnie jak koronarografia, lecz trwa zwykle dłużej. W trakcie zabiegu do zwężonego lub zamkniętego odcinka tętnicy wieńcowej wprowadzany jest drut-prowadnik, a wzdłuż niego cewnik zakończony balonikiem. Balonik, po
napełnieniu płynem, rozpycha blaszkę miażdżycową i wciska ją w ścianę tętnicy, po opróżnieniu i usunięciu balonika,  tętnica pozostaje drożna. Aby utrwalić efekt zabiegu, w miejscu które zostało
poszerzone zostaje umieszczony stent. Jest to metalowa sprężynka,  pełni ona rolę rusztowania podtrzymującego ścianę tętnicy. Powierzchnia stentu pokryta jest dodatkowo warstwą leku, który uwalnia się stopniowo i zapobiega ponownemu zarastaniu światła naczynia.
Po zabiegu pacjent wymaga co najmniej kilkugodzinnej obserwacji, w czasie której zwraca się uwagę na miejsca nakłucia tętnicy oraz ewentualne dolegliwości bólowe w klatce piersiowej. W tym czasie dożylnie podawane są płyny, co usprawnia pracę nerek i przyspiesza wydalanie           środka kontrastującego z organizmu. W miejscu gdzie było nakłute naczynie, zakładany jest opatrunek uciskowy, jeżeli nakłucie było wykonane w pachwinie, pacjent nie może zginać nogi przez około 10 godzin, a po zdjęciu opatrunku najlepiej  pozostawić kończynę wyprostowaną do następnego dnia.
Pacjenci z zaawansowaną miażdżycą, ze zmianami miażdżycowymi rozsianymi w wielu naczyniach, z krętym przebiegiem tętnic wieńcowych do których nie da się doprowadzić stentu, po nieudanym zabiegu PCI wymagają zabiegu operacyjnego, tzw. by-passów. Podczas zabiegu na
otwartym sercu do tętnic wszywane są pomosty omijające zwężone miejsca, wykonane są one z własnych naczyń chorego, pobranych z innych części ciała.
Pacjenci z zawałem serca, których w ciągu dwóch godzin nie ma możliwości przewieźć do pracowni hemodynamiki powinni dostać dożylne leki fibrynolityczne, czyli rozpuszczające skrzep zamykający światło naczynia. Po takim postępowaniu zawsze powinna być wykonana koronarografia, która potwierdzi udrożnienie naczynia.  W Polsce dzięki dobrze zaplanowanej sieci pracowni hemodynamiki, które pełnią 24 godzinny dyżur zawałowy dominuje leczenie inwazyjne (PCI).
Leczenie po przebytym zawale serca wymaga zaangażowania chorego i pełnej współpracy z lekarzem. Około tydzień po zawale pacjent jest wypisywany do domu. Od  postawy pacjenta, stosowania się do zaleceń lekarza zależy efekt końcowy leczenia i powrót do pełnej sprawności. Po zabiegu angioplastyki wieńcowej konieczne jest przyjmowanie leków hamujących krzepnięcie krwi. Ma to na celu utrzymanie drożności stentu i zapobieganie ponownemu zamknięciu tętnicy. Lekarz prowadzący szczegółowo informuje pacjenta o sposobie i okresie przyjmowania leków. Trwały sukces, uniknięcie powikłań, poprawa sprawności i wydolności fizycznej wymagają połączenia różnych form terapii, które obejmują:
Leczenie farmakologiczne czyli systematyczne przyjmowanie zaleconych leków, wszelkie modyfikacje mogą być wprowadzane jedynie decyzją lekarza. Szczególnie ważne jest skrupulatne przyjmowanie leków hamujących zlepianie płytek krwi, gdyż przedwczesne zakończenie terapii tymi lekami może spowodować groźną dla życia zakrzepicę w stencie.
Leczenie chorób towarzyszących takich jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze.
Rehabilitacja pozawałowa- prowadzona pod kontrolą lekarza pozawala poprzez stopniowe zwiększanie obciążenia na zwiększanie wydolności organizmu
Zdrowy styl życia czyli:
– rzucenie palenia,
– stosowanie zdrowej diety –. tzw. dieta śródziemnomorska bogata w świeże owoce i warzywa
– dbanie o codzienną aktywność fizyczną
– utrzymanie prawidłowej masy ciała – nadmiar tkanki tłuszczowej, zwłaszcza otyłość typu brzusznego, zwiększa ryzyko ponownego zawału serca.